ablation

De accordeon, zoals elk object, draagt een collectief geheugen: een opeenstapeling van individuele verhalen, historische en culturele herinneringen die in de loop van de tijd met elkaar verweven zijn. Maar wat gebeurt er wanneer dit object wordt gedemonteerd? Op welk punt van erosie houdt het instrument op fysiek zichzelf te zijn en wordt het iets anders?

Het project vindt zijn oorsprong in het persoonlijke geheugen en familie-erfgoed van Carlo, accordeonist en performer uit Castelfidardo (Italië), een stad die internationaal bekend staat om haar accordeonindustrie. Ablation is een onderzoek dat verkent welke herinnering een object bewaart, zelfs na zijn erosie. Zoals bij een hartablatie wordt het geheugen (re-cordis, “terug naar het hart”) aan hoe het instrument ooit klonk, en wie het gebouwd heeft, langzaam weggevaagd tot er niets dan een echo overblijft. Het gebruik van specifieke stemblokken*, ooit onderdeel van twee accordeons die Carlo sinds zijn kindertijd vergezelden, wordt een rituele handeling van herinnering — een herinnering die niet alleen aan hem toebehoort, maar ook aan allen die ermee in contact kwamen door ze te maken, te bespelen of te beluisteren.

Het onderzoeksproject bestaat uit de creatie en technische ontwikkeling van een muzikaal instrument waarin de stemblokken, losgemaakt van het fysieke lichaam van de accordeon, de hoofdrolspelers worden in de klankverkenning. Op ongebruikelijke wijze geactiveerd, via kleine elektromotoren met ventilatoren die luchtstromen genereren, brengen ze de tongen aan het trillen. De stemmen van de accordeon resoneren zo als gespatialiseerde, onafhankelijke entiteiten, losgekoppeld van de enkele balg die het instrument traditioneel definieert.

De technische en artistieke ontwikkeling van het project vond plaats tijdens de prototypingsfase in samenwerking met componist en elektronische muzikant Jacopo Cenni (Italië), wat resulteerde in een eerste klankmachine: acht elektromotoren met ventilatoren, afzonderlijk bestuurd via Arduino, die vier accordeon-stemblokken en de verschillende stemmingen van hun tongen kunnen activeren.

*stemblokken: houten frames waarin de tongen zijn gemonteerd, elk met een eigen opening die trilling mogelijk maakt wanneer ze door een luchtstroom worden geactiveerd.

Carlo Sampaolesi (*1997, IT) is een accordeonist en performer gevestigd in Brussel. Zijn interesse in geluid en de relatie ervan met ruimte en tijd heeft hem ertoe gebracht het timbrale en spectrale onderzoek van zijn instrument te verdiepen, waarbij hij een reeks samenwerkingen en opdrachten aanging met componisten zoals Francesca Verunelli, Stefano Gervasoni, Dmitri Kourliandski, Gavin Bryars, Giulia Lorusso, Maurizio Azzan, Carlo Elia Praderio, Mattia Clera en vele anderen. Hij trad op op talrijke festivals, waaronder het TransArt Festival, Klarafestival (Bozar), Darmstadt Ferienkurse Festival, Festival ArteScienza, iMAL Brussel, Miry Conzertsaal, Festival Traiettorie, Festival Pontino, Festival Orizzonti, Le Strade del Suono Festival en het Premio Internazionale della Fisarmonica città di Castelfidardo (PIF), en vele andere, met concerten in Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk, België, Nederland en Albanië. Hij werkte samen met belangrijke ensembles en orkesten zoals de Neue Vocalsolisten, mdi ensemble, FontanaMIX Ensemble, Opificio Sonoro, Orchestra del Teatro “La Fenice” in Venetië, Eutopia Ensemble, Dedalus Ensemble en anderen, en werkte ook samen met artiesten zoals Claron McFadden, Lucy Railton, Jessie Cox, Catherine Lamb en anderen. Daarnaast is hij organisator en artistiek directeur van het PNE.UMA – Contemporary Accordion Festival.